Il s’agit du pseudo-Manéthon, une fabrication attribuée à Annius de Viterbe lui-même. Ce dernier prétend avoir retrouvé le texte dans les archives d…
Pour la biographie d’Annius de Viterbe, cf. R. Weiss, « Traccia per una biografia di Annio da Viterbo », Italia Medioevale e Umanistica, t. 5, 1962…
Cette anecdote est utilisée également par Gabriele Pedullà en ouverture de son article sur Annius de Viterbe. Cf. G. Pedullà, « Annio, il falsario…
In cuius pontificatus exordio/ e cavernis & latebris terrae/ vetustissimorum Italiae regum triumphalia in hac sua urbe Vetulonia nunc Viterbo eti…
Pour les travaux prophétiques d’Annius de Viterbe, cf. C. Vasoli, « Profezia e astrologia in un testo di Annio da Viterbo », dans I Miti e gli astri…
Pour le lien entre Isis et Annius de Viterbe, cf. J. Baltrušaitis, La Quête d’Isis. Essai sur la légende d’un mythe, Paris, Olivier Perrin, 1967.…
Je me réfère en particulier audit Marbre Osirien, sur lequel la littérature est très abondante. Ut infra.
En ce qui concerne le Marbre Osirien, B. A. Curran rappelle que « Annius’ “translation” of the Viterbo tablet represents the first published…
Annius de Viterbe [Giovanni Nanni], Commentaria super diversorum auctorum de antiquitatibus loquentium, Rome, Eucharius Silber, 1498 : Paris, BnF…
« forces its reader to assemble a coherent story from a congeries of disparate parts », W. Stephens, « Complex Pseudonymity : Annius of Viterbo’s…
« the truth about the history of the world », ibid., p. 707.
Cf. J. Baltrušaitis, La Quête d’Isis. Essai sur la légende d’un mythe.
Concernant la concurrence entre l’historiographie humaniste et les Antiquitates d’Annius de Viterbe en 1498, cf. R. Fubini, Storiografia dell’…
Cf. W. Stephens, Berosus Chaldaeus ; Id., « From Berossos to Berosus Chaldæus : The Forgeries of Annius of Viterbo and Their Fortune », dans The…
Juno egyptia cognominata Isis maxima frugifera : legifera : soror : et uxor Osiridis. Annius de Viterbe [Giovanni Nanni], Commentaria, fol. S iii …
Floruit autem Berosus ante Monarchiam magni Alexandri. « Bérose vécut avant la monarchie d’Alexandre le Grand. » Ibid., fol. N viii ro ; cf. W. …
Il s’agirait de la bibliothèque de Babylone, contenant les livres antédiluviens que Nemrod aurait subtilisés à Noé, qui fut ensuite enrichie par…
W. Stephens, Berosus Chaldaeus, p. 76-88.
Et non immerito Moyses dicitur a Ieronimo sequutus Caldeos/ ab Adam usque ad Habraam. Et ut alii estimant hii Caldei tenuerunt ex historia Adae :…
Les Antiquitates suivent la théorie des quatre monarchies, et l’une des sections, initialement prévue dans le volume, mais finalement non imprimée…
Ovide, Métamorphoses, I, v. 568-750. Selon Annius de Viterbe, la source des Métamorphoses d’Ovide serait constituée des anciennes histoires…
Du moins, celles qui étaient connues et citées au XVe siècle. Cf. J. Seznec, La Survivance des dieux antiques, trad. Y. Bonnefoy, Paris, Flammarion…
Eodem modo convertisse in bovem traditur Io Inachi filiam, quae, ut iram Junonis effugeret […] in Aegyptumque venisse, atque ibi, recepta pristina…
Secundum nonnullos Io in Aegyptum profecta, et ibi Isis noncupata. (« Selon certains, Io, après s’être rendue en Égypte, y fut appelée Isis. »)…
J. Seznec, La Survivance des dieux antiques, p. 24.
Gn 10.
Annius de Viterbe [Giovanni Nanni], Commentaria, fol. P vo-P iii vo. En ce qui concerne l’arbre généalogique, celui de Bérose/Annius s’inscrit dans…
Posteritates Cam sive Camesis. Annius de Viterbe [Giovanni Nanni], Commentaria, fol. P iii ro. La forme Cameses, syncope de Camesenus, pour…
Posteritas Osiridis, quem Moyses vocat Mizraim. Ibid., fol. P iii vo.
Gn 10, 6.
Flavius Josèphe, Antiquités judaïques, 1, 6, 2. Il s’agit, par ailleurs, du nom hébraïque et araméen pour désigner l’Égypte.
Ex Rhea et Camesenuo. Annius de Viterbe [Giovanni Nanni], Commentaria, fol. S iii ro.
Ces calculs comportent une marge d’erreur de cinq à sept ans, en raison des contradictions entre les autorités du recueil et le traité rédigé par…
Il convient de noter qu’Eusèbe et Annius de Viterbe divergent également dans leurs calculs chronologiques, notamment concernant le nombre d’années…
L. Megli Fratini, « FORESTI, Giacomo Filippo », Dizionario Biografico degli Italiani, t. 48, 1997, p. 801-803.
Cf. J. Amiot, « Le De plurimis claris selectisque mulieribus de Jacopo Filippo Foresti : un maillon méconnu de la réception du De mulieribus claris…
Ibid.
Ysis cui antea yo nome erat. Jacques de Bergame, De plurimis claris selectisque mulieribus, Ferrare, Lorenzo Rossi, 1497 : Munich, Bayerische…
Ibid.
Apis quem Osirim egyptii dicunt quartus argivorum rex. Jacques de Bergame, Supplementum chronicarum, Brescia, Bonino de Bonini, 1485 : Lyon…
Io egyptia. Annius de Viterbe [Giovanni Nanni], Commentaria, fol. Y ro. La seule fois où Bérose désigne Isis de cette manière, c’est pour évoquer…
Cf. A. Collins, « Renaissance Epigraphy and Its Legitimating Potential: Annius of Viterbo, Etruscan Inscriptions, and the Origins of Civilization »…
Ubi Caeres egyptia primos panes confecit. Annius de Viterbe [Giovanni Nanni], Commentaria, fol. C vii vo.
Lybissa cognominata fuit. Ibid. Le syncrétisme entre Isis, Cérès, Déméter et Libysse remonte à l’Antiquité. Pour les trois premières figures…
Duae fureunt Io : quarum Inachi iunior greca fuit : Altera prisca Egyptia. Greca ab institore Phenice prostituta cum eo fugit in egyptum […].…
Sur la méthode d’Annius de Viterbe, cf. C. R. Ligota, « Annius of Viterbo and Historical Method », Journal of the Warburg and Courtauld Institutes…
Cf. E. N. Tigerstedt, « Ioannes Annius and Graecia Mendax », dans Classical, Mediaeval and Renaissance Studies in Honor of Berthold Louis Ullman…
Annius de Viterbe [Giovanni Nanni], Commentaria, fol. H viii vo.
J’ai employé le terme « ararathéenne » pour traduire l’adjectif Ararathea, utilisé à plusieurs reprises par Annius de Viterbe pour désigner les…
Aurea enim etate : iusti principes regnabant : & ideo iure dii a divinis litteris & gentilibus dicti/ quo ad vices dei/ non divinitatem substan…
Virus contra veritatem. Annius de Viterbe [Giovanni Nanni], Commentaria, fol. B ii vo.
Et ideo ut mendacia facilius seminarent : studuerunt ornatui verborum. (« Et c’est pourquoi, afin de mieux semer leurs mensonges, ils s’…
Pour une bibliographie sur ce sujet, cf. C. Sideri, La Fortuna di Diodoro Siculo fra Quattrocento e Cinquecento. Edizione critica dei…
Concernant la réception de Diodore de Sicile dans les Antiquitates, cf. C. Ph. E. Nothaft, « The Early History of Man and the Uses of Diodorus in…
Diodore de Sicile, Bibliothèque historique, I, 27.
Annius de Viterbe [Giovanni Nanni], Commentaria, fol. Q ii vo.
Diodore de Sicile, Bibliothèque historique, I, 25. C’est également à partir de Diodore de Sicile (ibid., II, 29) qu’Annius de Viterbe développe son…
« This onslaught against the Greeks was also directed, perhaps even primarily, against Diodorus, whose rich and naturalistic tapestry of the deeds…
Pour une analyse du texte des quatre premiers livres de Bérose, avec les sources qu’Annius employa pour fabriquer l’auteur chaldéen, cf. W. …
Annius de Viterbe [Giovanni Nanni], Commentaria, fol. O vo-O v ro.
La signification de l’Âge d’or est exposée dans les Antiquitates par le traité Sur l’Âge d’or du (pseudo-)Fabius Pictor. Annius de Viterbe y décrit…
Annius de Viterbe [Giovanni Nanni], Commentaria , fol. Q vo. Cf. W. Stephens, « When Pope Noah Ruled the Etruscans: Annius of Viterbo and His…
En ce qui concerne l’éducation des premiers prêtres de Noé, Annius de Viterbe [Giovanni Nanni], Commentaria, fol. P vi vo.
Gn 9, 20-21.
Annius de Viterbe [Giovanni Nanni], Commentaria, fol. Q i vo-Q ii vo. Pour une interprétation et la réception de ce passage de Bérose, cf. D. M. …
Annius de Viterbe [Giovanni Nanni], Commentaria, fol. R iii vo.
Le lecteur doit retrouver cette information dans le premier livre du (pseudo-)Fabius Pictor, au sein des Antiquitates : Vinum et far primus illis…
Gn 14, 18-20.
He 5, 1-10.
Pour la signification et l’histoire de la figura dans le cadre de la préfiguration typologique, cf. E. Auberbach, Figura, trad. M. A. Bernier…
Pour la lecture typologique de Noé, Melchisédech et Alexandre VI dans les Antiquitates, cf. W. Stephens, Les Géants de Rabelais, p. 223-224. En ce…
Annius de Viterbe [Giovanni Nanni], Commentaria, fol. R v ro-S iii vo.
Ibid., fol. R iii vo.
Ibid., fol. S v ro-S v vo.
Concernant la distinction entre Hercule et Héraclès, cf. ibid., fol. V v vo.
Ibid., fol. V ro- V vo. Cf. W. Stephens, Les Géants de Rabelais, p. 224-226.
Sur Apis et Alexandre VI, cf. P. Mattiangeli, « Annio da Viterbo ispiratore di cicli pittorici », dans Annio da Viterbo. Documenti e ricerche, dir.…
L’identification de Sem et de Melchisédech remonte aux Pères de l’Église, et Annius la reprend à saint Jérôme. Cf. Hieronymus, Liber Hebraicarum…
Potuit autem in Palestina docuisse Samum Iani filium quem Hebrei cognominant Melchisedec idest regem iustitiae, quasi epithetone Iani. Nam Samus…
Ut supra.
Ibid., fol. V iv ro-V iv vo ; Diodore de Sicile, Bibliothèque historique, I, 14-21.
Selon mes calculs fondés sur les Antiquitates, bien que ceux-ci ne soient pas entièrement fiables.
Hercoles Osiridis filius : cui nomen est Lybius : cum Iside in egypto subtulit Typhonem in phenicia Busiridem : alium vero Typhonem in phrygia :…
Diodore de Sicile, Bibliothèque historique, I, 23-24.
Annius de Viterbe [Giovanni Nanni], Commentaria, fol. X ro-X vo.
Ibid., fol. X ii vo.
Ibid., fol. X v ro. Cf. Diodore de Sicile, Bibliothèque historique, V, 7 ; Denys d’Halicarnasse, Antiquités romaines, I, 11.
Ergo cum venit ad Iasii nuptias/ nata erat annos quadricentos et sexaginta. (« Lorsqu’elle arriva aux noces de Iasos, elle avait quatre cent…
Cf. Diodore de Sicile, Bibliothèque historique, V, 48.
Annius de Viterbe [Giovanni Nanni], Commentaria, fol. Y ro-Y vo. Ut supra.
In Iasu nuptiis affuit Io egyptia. Sola enim feminarum uno plus Dodone centenario vixit et universum ferme orbem lustravit post virium teritum.…
Ibid., fol. Y ii ro.
Denys d’Halicarnasse, Antiquités romaines, I, 61.
Diodore de Sicile, Bibliothèque historique, V, 48.
Annius de Viterbe [Giovanni Nanni], Commentaria, fol. Y ii vo.
Erat igitur Isis cum interiit Iasius/ annum agens decimum supra quincentos. « Isis avait donc cinq cent dix ans lorsque Iasos mourut. » Ibid., fol.…
Cf. Diodore de Sicile, Bibliothèque historique, V, 48.
Annius de Viterbe [Giovanni Nanni], Commentaria, fol. Y iii vo-Y iv ro.
Erat igitur Isis decrepita in conditione Dardaniae : annorum quincentorum & triginta novem : superstesque guit post conditam Dardaniam : annis non…
Dans le Supplementum de Manéthon. Ibid., fol. Z vi vo.
Ibid., fol. Y v vo.
Ceterum quia Isis egypta vixit sec centis annis : ut Berosus innuit : consequens est illam ortam in primo ortu generis humani & Gyganteam fui…
Ibid., fol. Y iii ro.
Cf. P. Mattiangeli, « Annio da Viterbo ispiratore di cicli pittorici ».
Les Antiquitates d’Annius de Viterbe, et plus encore son Viterbiae Historiae Epitome daté de 1491, ont été en effet rapprochés des fresques de la…
Aujourd’hui conservé au Museo Civico de Viterbe. Cf. B. A. Curran, The Egyptian Renaissance, p. 125-128 ; A. Collins, « Renaissance Epigraphy and…
De excisis memoriis. Annius de Viterbe [Giovanni Nanni], Commentaria, fol. C vii vo.
Maiores nostri, in templo olim Herculis/ nunc divi Laurentii : ut semper ante oculos nostros eterna vetustatis huius urbis memoria teneretur : Pro…
O. A. Danielsson, Etruskische Inschriften in handschriftlicher Überlieferung, Uppsala, Almqvist and Wiksell, 1928, p. XIII-XX ; R. Weiss, « An…
Il s’agit de la seconde Tabula Lybiscilla, portant l’inscription Lybiscilla Viturigia, que l’on pourrait, selon l’interprétation annienne…
Cf. A. Collins, « Renaissance Epigraphy and Its Legitimating Potential », p. 62, 68.
Concernant les épigraphes relatives au mariage d’Iasos et de Cybèle, cf. ibid., p. 65-70.
Ubi paulopost astante curia que cum beatissimo Alexadro. VI. Pont. Maxi. Viterbum se contulerant : effossae fuerunt triomphales statuae…
Sub statua Iasii carmen rithmicum : antiquis litteris & verbis Etruscis excisum : in latinum ita vertitur. Iasio acclamavit Herculeus : Dux inv…
Isidem egyptiam/ quam cererem Legiferam/frugiferam/sororem Osiridis […] : ubi primum panes confecit. Ibid., fol. I vi ro.
Cum Isis maxima/ frumentaria panifica concessit ad nuptias Iasii & Cybelis in agrum fontemque Cybelarium : ubi regia Cybelis erat. Quare plu…
J. Baltrušaitis, La Quête d’Isis. Essai sur la légende d’un mythe, p. 268.
De nombreuses références bibliographiques fournies par J. Baltrušaitis tirent leur contenu du récit de Bérose et des commentaires d’Annius. Ibid.…
Pour un aperçu de cette réception en France, cf. W. Stephens, Les Géants de Rabelais ; M. Rothstein, « The Reception of Annius of Viterbo’s…
L. Paoli, « Re-Forging a Forgery : The French Editions of Annius of Viterbo’s Antiquitates », dans Faking It ! The Performance of Forgery in Late…
Cf. A. Grafton, Faussaires et critiques.
Noël Taillepied, Histoire de l’Estat et Republiques des Druides, Eubages Sarronides, Bardes, Vacies, anciens François,Gouverneurs des païs de la…
Juno Aegyptia, Rheae et Camesenni filia, nata anno primi regni Semiramidis, cognominata Isis maxima, frugifera, legifera, soror & uxor Osi…